مداح اهلبیت کربلایی روح الله بیطرفان

عوامل موثر در معنويت و آمادگي مجلس
چون مداح اهل بيت عليهم السلام با معنويت سر و کار دارد چه مجلس دعا باشد و چه عزاداري و چه مولودي ، بايد عواملي که در معنويت مجلس تاثير گذار است را بشناسد و از عواملي که با آن منافات دارد ، دوري گزيند .
بعضي از اشخاص خود داراي روح هاي بلند و معنوي هستند که به طور مستقيم مي توانند روي مجلس اثر مثبت گذارند و باعث ارتقا سطح روحاني مجلس شوند که البته به آساني ميسر نمي شود و کار مردان خداست ، اما در بعضي زمينه ها مي توان کار کرد و با رعايت بعضي از مسائل ، موفق تر عمل نمود و باعث آمادگي بيش از پيش مستمعين و شرکت کنندگان در مجلس شد.
حال عواملي که بر معنويت مجلس اثر مي گذارند را بر مي شماريم .
موقعيت زماني
يعني اينکه زمان برپايي مجلس چه شبي است ، شب شهادت است يا مثلا جلسه هفتگي است . خود اين مسئله باعث تاثيري بسزا در حال و هواي مجلس بوده و بّعد روحاني آن را تقويت مي نمايد . مسلما روضه قتلگاه خواندن در روز عاشورا تاثير غير قابل مقايسه اي با خواندن همان روضه در هيئت هفتگي دارد ، اگر چه کلمات و اشعار تغيير نکرده اند اما به لحاظ موقعيت زماني ، مجلس دگرگونه مي شود.
قسم دوم مربوط به اين است که مجلس اول شب باشد و يا آخر شب و يا مثلا روز هنگام ظهر و يا صبح باشد. يعني تشکيل مجلس چه موقعيت زماني در روز باشد زيرا حالت کسالت و خمودگي و يا نشاط مستمع باعث تاثير بر آمادگي مجلس شده و سبب مي شود که مجلس نيز همان حالت را به خود بگيرد.
قسم سوم اين بحث آن است که خواندن شما در چه موقعيت زماني از مجلس قرار داشته باشد که آيا نفر اول يا دوم يا آخر هستيد که مي خوانيد ، چه بسا در هر مقطع از مجلس ، آمادگي و معنويت آن تفاوت مي کند و خستگي ها و کسالت ها باعث عدم آمادگي و پايين آمدن سطح معنوي مجلس و همکاري کمتر مستمع مي گردد.
موقعيت مکاني
يعني مجلسي که مجلس در آن منعقد است چگونه محلي است ، مسجد ، حسينيه ، حرم اهل بيت عليهم السلام ، فضاي باز ، فضاي بسته ، داخل ماشين و ...
قسم اول اين است که مکان مورد نظر خود جنبه روحاني و معنوي داشته باشد مثل حرم اهل بيت عليهم السلام ، که اين خود باعث سوق دادن مجلس و مستمعين مي گردد.
قسم دوم اينکه مجلس در محيطي آرام باشد و يا در محلي شلوغ و پر رفت و آمد . يا چيزي در محل باشد که باعث بر هم خوردن توجه مستمع براي استفاده از مداح مي شود که باز موجب پايين آمدن سطع معنوي مجلس مي گردد. چرا که تا وقتي کاملا حواس ها جمع نباشد ، نبايد وارد روضه شد و به طور کلي مداح ، بايد روي مستمع خود اشراف داشته باشد و چيزي توجه او را به هم نزند.
قسم سوم بزرگي يا کوچکي مکان و يا باز بودن وبسته بودن محيط است که خود بي تاثير نيست . اگر مستمع صداي مداح را خوب دريافت نکند ويا مثلا بلندگو به دليل بسته بودن محيط بد باشد موجب بي حوصلگي مستمع و در نهايت گوش ندادن او شده و کم کم و به همه سرايت مي کند و از معنويت مجلس تا حد بسيار زيادي کاسته مي شود.
1024x768
Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-bidi-font-family:Arial;}
مجالس مناجات و ادعيه و زيارات
 
مناجات
از جمله نیازهای فطری و اساسی انسان ارتباط عاشقانه و ابراز علاقه همراه با سوز و گداز نسبت به خدای متعال می باشد که از ان به رازو نیاز و مناجات تعبیر می شود .
نیاز انسان به مناجات و ارتباط با خالق هستی ، یک نیاز مستمر و لازمه عبودیت و بندگی اوست . لذا مناجات خوانی و ادعیه و زیارات خوانی مهم و قابل توجه است .
در اهمیت مناجات همین بس که سیدالعابدین حضرت سجاد (ع) در مناجات مطیعین می فرماید :
اللهم احملنا فی سفن نجاتک و متعنا بلذیذ مناجاتک  " خدایا مارا در کشتی های نجاتت بنشان و به لذت مناجات خود کامیاب نما " .
آلودگی دل را با اشک توبه شویم                 تا در دلم نماند آثاری از گناهی
نیایش و مناجات به صورت اجتماع
بی شک دعا و نیایش بصورت جمعی و گروهی همراه با تضرع و انابه به اجابت نزدیکتر است .چنانجه حضرت صادق ( ع) می فرماید :هرگاه پدرم به واسطه امری محزون می گشت زنان و کودکان را جمع و دعا می کرد و ایشان آمین می گفتند .
و چه موهبتی از این بالاتر که مومنین در بهار قران و ماه رمضان گرد هم جمع شوند و با حضرت دوست نجوا کنند که باری تعالی در حدیث قدسی فرموده است : انین المذنبین احب الی من تسبیح المسبحین " ارزش انابه و تضرع گنهکار نزد من ازعبادت و تسبیح تسبیح کنندگان بیشتر است " .
                                   گر دو صد جرم عظیم آورده ای        غم مخور رو بر کریم آورده ای
 
مگر مي شود دعايي بدون بسم الله شروع شود؟
پاسخ اين سئوال اين است كه هر كاري را بايد به نام خدا شروع كرد. نام خدا گاهي به صورت بِسْمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم است، گاهي به صورت اذكار و اُوراد ديگر. هيچ دعائي نيست كه بدون نام خدا شروع شده باشد.
 
همين دعاي ابوحمزه ثمالي گرچه اولش بِسْمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم ندارد، اما اول «الهي» و مانند آن است. خدايا! الهي! لا تودِّبْنِي بِعُقُوبَتِكْ وَلا تَمْكُرْ بِي فِي حِيلَتِكْ. پس به نام خدا شروع شده است. چون به نام شروع شده است، مشمول آن احاديثي نخواهد بود كه هر كاري كه به نام خدا شروع نشده است، ابتر و بي نتيجه است.
 
مناجات خوانی
1 – انس و خلوت داشتن مداح با خدا
مداح قبل از اینکه برای مستمعین ادعیه خوانی کند بایستی خود بیش از همه اهل انس و خلوت با معبود باشد . در روایت دارد که حضرت ابراهیم (ع) بدان جهت به مقام خلت و دوستی خداوند رسید که شبها هنگامی که مردم به خواب می رفتند ، او در محراب عبادت می ایستاد و تا صبح مشغول عبادت و سجده بر خداوند متعال می شد .
آسمان فرصت پرواز بلند است ولی       قصه این است چه اندازه کبوتر باشی
 
1        – خضوع و تواضع در مقابل خدا و بندگان او
امام صادق (ع) فرمود :
2        – آمادگی قبل از جلسه
وقتی به استخر می رویم می گویند حتما قبل از ورود به فضای استخر ، پاهای خود را در محلول گنزدایی کننده بگزارید و سپس وارد شوید . در مداحی نیز باید مداح پاک شود و وارد جلسه شود یعنی قبل از اینکه برای دیگران بخواند برای خود حدیث نفس کند . مجلس عزای سید الشهدا (ع) طهارت باطنی و ظاهری می خواهد .
 
اصول ادعیه خوانی
خواندن دعا در اماکن مقدسه و مجالس توسط مادحین اصولی دارد که در این مجال به برخی از آنها اشاره می نماییم.
·    اخلاص و اهل ذکر و مناجات بودن و داشتن سوز درون یک مداح ، یکی از مهم ترین عوامل موفقیت او در اجرای نیکو و پر شور ادعیه است .
·    ابتدا باید به محتوای دعا تسلط و توجه کامل داشت و این مهم که یکی از ارکان ادعیه خوانی است مستلزم فراگیری دروس ادبیات عرب و تمرین و ممارست میباشد .دانستن موارد مهمی از جمله وقف وابتدا و ترجمه روان وشیوای دعا پش از احاطه یک مداح به این علوم میسر است .
·    داشتن سبک و ملودی پایه برای خواندن دعا به محتوای ان دعا و زیارت بستگی دارد .مثلا سبک اجرای دعای کمیل و دعای ندبه متفاوت است در گروهی از دعا ها باید سوز و حزن در ملودی پایه و اجرای ان بیشتر باشدو برخی دیگر مانند دعای جوشن کبیر نشاط و تنوع سبک در بدنه اجرایی ان حاکم است .پس ابتدا با توجه به محتوای دعا سبک و ملودی پایه ای برای اجرای ان انتخاب می نماییم.
·    برای شروع ادعیه ابتدا مستمعین را به نشستن رو به قبله توصیه مینماییم و سپس گفتن یک یا سه صلوات در گامهای پایین صدا زیبنده است .
·    خواندن دعای سلامتی امام زمان (عج) ویا استغفار کردن به دعایی که قرار است اجرا شود  ، بستگی دارد . یعنی اگر دعای ندبه میخوانیم  از اللهم کن لولیک الحجه بن الحسن . . . استفاده میکنیم و دعای کمیل است بهتر انست که با اذکار استغفار شروع شود . مثال : استغفر الله الذی لا اله الا هو الحی القیوم و اتوب الیه . . .
·    خواندن اشعار مناجاتی و یا پیرامون هجران و فراق حضرت ولی عصر (عج) نیز مانند بند قبل به نوع دعا بستگی دارد . مثلا در زیارت ال یاسین ابتدا اشعاری در هجران امام زمان (عج) خوانده میشود لکن در دعای ابو حمزه ثمالی اشعار مناجاتی خواهد بود .
نمونه شعر مناجاتی :
اگر نبخشی ای خدا      ز مرحمت گناه من     شود سیاه روی من     ز نامه سیاه من
کریم من غفور من     رحیم من اله من     به ان گناه به این خطا     تو را تو را زنم صدا
خدا خدا خدا خدا     خدا خدا خدا خدا
کجا روم کجا روم     اگر مرا رها کنی     نه لایقم نه قابلم     که تو مرا صدا کنی
همیشه من خطا کنم     هماره تو عطا کنی     هر آنچه می کنی مکن    مرا ز در گهت جدا
خدا خدا خدا خدا     خدا خدا خدا خدا
·        از ان جا که مستمع از ابتدا تا انتهای دعا بایستی همراه با مداح باشد بهتر انست در اثناء اجرای شعر و پایان ان از مستمعین زمزمه بگیرد .
ای خدا گرفتارم       بنده ای گنه کارم      من فقط تو را دارم     ( یا الهنا العفو)
باز دعوتم کردی      غرق خجلتم کردی    مهربان و غفارم      ( یا الهنا العفو)     
·    ذکر برخی آیات قران کریم ، روایات و یا قضایای تاریخی معتبر و مستند پیرامون گریه ، توبه ، امام زمان (عج) و یا اهمیت توسل به اهلبیت عصمت و طهارت در حین دعا از دیگر نکات حائز اهمیت در دعا خوانی است .
·    روضه و مرثیه سرایی اهل بیت علیهم السلام اگر چه در وسط و یا انتهای دعا خوانده می شود لکن اشاره کوتاه به مرثیه در ابتدای دعا لازم است .
·    توجه به متن دعا و اعراب الفاظ آن بسیار مهم است . بطوری که در برخی موارد بی دقتی ها سبب عوض شدن معانی دعا می شود .  مثلا در زیارت عاشورا می خوانیم السلام علیک یا اباعبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائک – بفنائک حتما بایستی با کسره خوانده شود و به معنای آستان و حریم است . لکن اگر با فتحه خوانده شود معنا کامل عوض می شود . و یا در دعای کمیل می خوانیم : یا کریم و یا رب و انت تعلم ضعفی عن قلیل من بلاء الدنیا و عقوباتها . . . بسیاری از مادحین یا کریم یا رب را با هم و پشت سر هم می خوانند و حال اینکه یا رب متعلق به فراز بعدی دعاست نه ادامه یاکریم . از آنجا که مستمعین عادت به  با هم خواندن این دو ذکر دارند بهتر آن است که مداحان پس از زمزمه کردن مستمعین مجدد از فراز یارب و انت تعلم ضعفی شروع نمایند .
با نکته فوق در می یابیم که توجه به قواعد وقف و ابتدا در ادعیه خوانی بسیار مهم است .
·    ترجمه فراز هایی از دعا برای مستمعین نیز از نکات ادعیه خوانی به شمار می رود . که این امر نیز در راستای ایجاد ارتباط بیش از پیش مستمعین با دعا و مفاهیم آن قابل تامل است . البته باید توجه داشت ، ترجمه دقیق ، روان ، شیوا و به جا باشد تا موثر واقع شود .
·    متاسفانه دیده می شود برخی از مادحین به زیارات و ادعیه ها جملات و عباراتی اضافه می نمایند که در اصل دعا نیامده است . این امر شرعا حرام و جایز نیست . مثلا گاهی دیده می شود برخی در زیارت عاشورا می گویند : السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی اولاد الحسین و علی زینب الحسین و علی عباس الحسین و . . . مداح باید عین کلمات و عبارات دعا و زیارات را بر زبان جاری نماید و کم و زیاد کردن آن صحیح نیست .
بطور مثال دعای سلامتی امام زمان (عج) ( اللهم کن لولیک الحجه بن الحسن . . . ) در ابتدا بسم الله الرحمن الرحیم و در انتها نیز برحمتک یا ارحم الراحمین ندارد ولی بسیاری از ذاکرین به این نکته بی توجه هستند .
البته تکرار برخی از فراز های دعا به قصد رجاء و لطیف شدن روح مستمع و پر شور تر شدن حال آنها مانعی ندارد لکن نباید به قصد ورود در دعا بخوانند .
مثلا در دعای توسل عبارت " یا وجیها عندالله اشفع لنا عند الله " توسط مستمعین تکرار می شود .
آخرین نکته لزوم مراعات وقت و آستانه تحمل مستمعین در شنیدن ادعیه است . مداح نباید ادعیه را خیلی طولانی قرائت کند و باعث خسته شدن آنان و کسلی مجلس شود . رعایت اعتدال همیشه و در همه جا نیکوست
 
يكي از باحلاوت ترين بخشهاي مداحي خواندن مناجات و ادعيه و زيارات است كه معمولا به دو روش برگزار مي گردد.
 
روشهاي خواندن ادعيه و زيارات
الف)سنتي 
ب)نو
 
الف)سنتي
در اين روش زمان محدودي براي برنامه در نظر گرفته مي شود ، از جهت سبكي يك نظام كلي منسجمي وجود دارد و تفسير عبارات دعا و زيارت ، در بخشهاي مشخصي صورت مي گيرد. معمولاً اين روش در محافلي كاربرد دارد كه مداح مستمع ثابت و اهل فن ندارد.
 
ب)نو :
در اين روش زمان برنامه نامحدود است ، از جهت سبكي يك نظام كلي منسجمي وجود ندارد و گريزهاي سبكي مختلفي به تناسب مجلس صورت مي گيرد و عبارات دعا و زيارت ، در هر بخش ممكن است تفسير شود. معمولاً اين روش درمحافلي كاربرد دارد كه مداح مستمع ثابت و اهل فن دارد.
·        شروع از روش سنتي
توصيه مي كنيم ذاكرين اهل بيت (ع) ابتدا به فراگيري روش سنتي خواندن ادعيه و زيارات بپردازند ؛ چراكه اكثر محافل شرايط محافل سنتي را دارند و علاوه بر اين خواندن ادعيه و زيارات به روش نو نياز به تجربه ، علم و تبحري است كه كسب آن گذشت زمان را مي طلبد.
 
·        توجه به الگو
براي فراگيري روش خواندن ادعيه و زيارات ، الگويي سنتي از خواندن اساتيدي چون: حاج ماشاء الله عابدي ، حاج مرتضي طاهري ، حاج مهدي سماواتي و... انتخاب كنيد و با رعايت الگوي تمرين ، سبك و تلفظ صحيح ادعيه و زيارات را به خاطر بسپاريد.
 
·        تفسير
براي تفسير و توضيح ادعيه و زيارات حين خواندن ، ابتدا از جملات و تفسير و توضيح اساتيد كه در الگوها بيان كرده­اند استفاده كنيد، سپس به سراغ كتب تفسيري ادعيه و زيارت رفته و مطالب مناسب را در الگوهاي سبكي فرا گرفته از اساتيد ـ قرار دهيد تا به مرور زمان خودتان صاحب سبك و روش تفسيري ادعيه و زيارات شويد.
براي فراگيري خواندن ادعيه و زيارات به روش نو ، حتماً پس از تبحر در روش سنتي اقدام كنيد و الا دچار عدم انسجام سبكي خواهيد شد. پس از يادگيري كامل روش سنتي به عنوان الگو از روش خواندن ادعيه و زيارات اساتيدي چون حاج منصور ارضي، حاج سعيد حداديان ، حاج محمد طاهري و حاج محمود كريمي استفاده نماييد.
 
چهارچوب كلي محافل مناجات و ادعيه و زيارات
1.       ذكر صلوات و دعاي فرج
2.       توسل به امام زمان(عج)
3.       متن دعا و مناجات
4.       ذكر مصيبت
5.     دعا و مناجات پايان مجلس
 
1.     ذكر صلوات و دعاي فرج
مجالس دعا و مناجات ، با ذكر سه صلوات كه پس از هر صلوات ، مستمع آن را تكرار مي نمايد، آغاز مي گردد. و پس از آن دعاي فرج قرائت مي شود.
 
2.     توسل به امام زمان(عج)
توسل به امام زمان(عج) با خواندن اشعار مرتبط ، در محافل دعا و مناجات معمول است ، در اين بخش همواره به مستمع ذكر يابن الحسن دم داده مي شود و در پايان هم به ذكر مصيبت مرتبط با مناسبت اشاره اي مي شود.
 
3.     متن دعا و مناجات
پس از توسل ، با اشاره و ياد از شهدا ، امام شهيدان و گذشتگان متن دعا و يا زيارت آغاز مي شود. در خواندن اين بخش به نكاتي بايد توجه داشت:
·        تسلط بر متن دعا و زيارت
متن دعا و زيارت ، بايستي آنقدر براي مداح تكرار شده باشد كه خواننده از جهت لفظي و معنايي دچار اشكال نشود.
·        صحيح خواندن دعا
تلفظ و اعراب صحيح هنگام خواندن ادعيه و زيارات بسيار مهم است ؛ چه بسا با تغيير يك اعراب يا يك تلفظ معناي دعا تغيير يابد.
·        دريافت معناي صحيح
مداح بايد به معني صحيح كلمات دعا واقف باشد چه از جهت ترجمه و چه از جهت تفسير و شرح و توضيح.
·        ترجمه ساده
بايد عبارتهايي كه براي مستمع قابل درك نيست با بياني ساده شرح و تفسير شود.
·        لحن ملايم و مناجاتي
از جهت صوتي و سبكي بهتر است كه ادعيه و زيارات را با لحني ملايم و عاطفي خوانده و از فرياد زدن و بلند خواندن پرهيز شود، چرا كه در دعا و مناجات، تضرع و خشوع شرط است، البته تناسب سبك و محتوا بايد رعايت شود و اگر واقعا فرازي داراي محتوايي حماسي است با لحن حماسي بيان شود.
·        عدم خواندن شعر و روضه در ميان دعا
به طور كلي فاصله انداختن طولاني بين اجزاي دعا مناسب به نظر نمي رسد و اصالت آن را از بين مي برد به همين جهت حتي المقدور خواندن شعر و روضه و مخصوصا سينه زني را به ابتدا و انتهاي ادعيه و زيارات منحصر كنيد.
·        عدم افزودن عبارت به ادعيه و زيارات
از اضافه كردن عبارت به ادعيه و زيارات به قصد ورود جدا بپرهيزيد، زيرا كه از جهت شرعي داراي اشكال است، اما به قصد رجا اگر بعضي از عبارات دعا و زيارت تكرار شود ، اشكال ندارد. البته بعضي از اضافاتي كه توسط افراد ـ اگر چه به قصد رجاء ـ به ادعيه و زيارات صورت مي­گيرد، حالت نامأنوس و نامناسب دارد ، از آنها نيز بايد پرهيز كرد. رواياتي وجود دارد كه حتي سفارش شده است كلمه­اي و يا ضميري به ادعيه و زيارات اضافه نشود.
·        خواندن دعا در حد پذيرش مستمع
اگرچه بهتر است دعا كامل خوانده شود اما لازم نيست كه حتما يك دعا و يا زيارت در هر شرايط و حتي زماني كه مستمع پذيرش ندارد به طور كامل خوانده شود بلكه بهتر است به مقتضاي حال و به حدي كه مستمع آمادگي دارد فرازهايي از دعا را بخوانيد سپس مجلس را به اتمام برسانيد.
 
4.     ذكر مصيبت
خوب است در اواخر دعا ـ با توجه به عبارتي مرتبط از دعا و يا زيارت ـ يك گريزي به روضه صورت بگيرد ؛ البته در صورتيكه قرار است روضه كامل و طولاني بخوانيد و يا برنامه سينه زني داشته باشيد حتما پس از اتمام دعا اين كار را انجام دهيد.
 
5.     دعا و مناجات پايان مجلس
در بعضي از محافل كه روضه بين دعا خوانده مي شود ؛ ديگر پس از پايان دعا و زيارت ، دعاي ديگري صورت نمي گيرد . اما در محافلي كه برنامه روضه و سينه زني پس از دعا برگزار مي گردد به روش مذكور در بخش محافل روضه ، دعا و مناجات پاياني برگزار مي گردد.