مضمون سازی
مضمون چیست؟واژه ایست عربی بمعنای (مفهوم و مقصــود)
با اتکا به معانی و مفاهیمی که از اصطلاح مضمون سازی و پردازی برداشت کرده ام میتوان این چنین استنباط کرد که مضمون سازی در مداحی و گرایش مداح به این شگرد دل پسند و جذاب ،بیانگر اراده یِِ او در ارائه مفهومی والاتــر و متعالی تر از ظاهر شعر است.مطمئنا در این راه،باید مداح محترم به بایسته هــا و الزاماتی توجه کند و سپس به مضمون سازی بپردازد!
باید ها و شاید ها در مضمون سازی
۱-تفسیر و تاویل شعر و تبیین مفاهیم آنــ:
این امر،کاری بس ارزشمند اما بسیار پیچیده و دوار است.در این راه بایستــی مداح به علم شناخت شعر،شیوه بیان هنری (کنایات،تشبیهاتـــ،استعارات و …)آشنا باشدو برای مضمون سازی بهترو بسط و گسترش دایره ی محتوایی به ارزش آرایه هایی چــون :تضمین،تلمیح،کنایــ]و اشاره و ایما،حسن تعلیلو …..واقف بوده جایگاه ان هارا در مداحی بشناسد.
۲-عدمـــ اتکا به ادبیاتــــ شفاهــی
از شیوه های ناپسند در مداحی امروزی که همواره قدر و مقام مداحان را تنزل داده است ((شنیدن))به جای ((دیدن))و ((مطالعــه کردن)) است.
در مضمون سازی نمیتوان به شنیده ها-که بیشتر برگرفته از باورهای عوام ویا شاخ و برگ های ذهنی آنها هست اتکا داشت!!باید به فرمایش مولایمان علی سلام الله علیه باور داشت که فاصله حق و باطل را ۴انگشتــــ دانستند و فرمودند: باطل ان است که بشنوی و حق ان است که ببینی(منبع:نهج البلاغه –خطبه ۱۴۱-ترجمه مرحوم دشتی)
لهذه در امر مهم مداحی بایید از این مهم پیروی کرد!!
۳-تسلط بر فرهنگ و معارف اهلبیت(علیهم السلام)و بیان ان ها در مضمون سازی:
مثلا هنگامی که مداح در اجرای شعر با موضوعی تاریخی خاص مواجه میشود که جایگاه پردازش و توضیح دارد ،لازمــ است برای مستمعان با بیان هنری موضوع را شرح دهد که لازمه بیان یک ماجرای تاریخی ،تسلط کامل بر جزئیاتـــ آنــ است!
۴-توجه به عنصر ((فن کلام و خطابه)):
مداح میبایستــــ با توجه به این دو عنصــر همواره زبان و شیوه بیانش را از خطاهای زبانی دور و مصــون بدارد!!
۵-توجه به موضوع مضمون سازی:
مضمون سازی-همان گونه که ذکر شد-زمینه سازی طرح و اندیشه های والای شعر و القای آن به مستمعان و مخاطبان است.بنابر این در مداحی باید به موضوع مضمون سازی توجه خاصی شود ،از این جهت ((پیش اندیشی و برنامه ریزی وطرح موضوع))قبل از اجرای مداحی ضرورتــــــ دارد!با این شیوه مداح میتواند به راحتی درباره شگردها وراه کارهای تفهیم شعر تصمیــم دقیق و تاثیرگذار اتخاذ کند.
۶-هدفمندی در مضــمون ها:
مضمون سازی بایستـی هدفمند باشد.هدف نیز جز ارتقای سطح مداحی و تعالی سطح اندیشه ی مستمع و مداح نیست.بنابراین کاربرد این شیوه باهدف ((فاضل مآبی و اظهار فضل و سواد))نزد رقیبان و مستمعان ،خارج ازدایره خلوص است و این نوع مداحی ،هرچند که به ظاهر هنری هم باشد ،بی روح،بی تاثیرو بی قدر و ارزش خواهد بود…
۷-یک جریان طبیعی در طول اجــرا:
باید مضمون سازی یک جریان طبیعی در اجرای مداحی و در طول اجزای انــ باشد نه در عرض ان ها !!در غیر اینصورتــــ مضمون سازی کاملا تصنعی بنظر می آید و خالی از تاثیر و تاثر لازمــ است.
۸-دوری از افراط وتفریط:
نباید در این شیوهـ افراط یا تفریط داشت،کم گذاشتن در مضمون سازی ،مشت مداح را پیش مستمع هوشیار باز میکند و تهیدستی اورا به راحتــی افشا مینماید،ازسوی دیگر افراط در مضمون سازی ملالتـــــ زا هست و گاه مستمع را دچـار این شبهــــه میکند که مداحی میشنود یا سخنرانــی!؟
۹-تناسب بالحــــــن
لحن در هنگام مضمون سازی باید کاملا متناسب با لحن در هنگامـــ ِ شعـر خوانی باشد ،بعبارتـــــ دیگر تغییر نوع لحن یا شیوه بیان کلمات و کاربرد (تکیه ها)مداحی را دچار اختلالــ خواهد کرد.
۱۰-توجــــــه به عنصــــر توصیفـــــ
وصف لحظات بجای روایت و گزارشگری برای تجسم بخشیدن موضوع در برابر ذهن مخاطب تاثیر بسیاری در جذابیت مضمون سازی و اجرای مداحی دارد.برای رسیدن به این هدف ومطالعــه کتاب های داستانی بویژه کتابهای مذهبی که متناسب با موضوع کار مداحانـــ هست پیشنهاد میشود.
۱۱-تسلطــ بــــر اشعار
لازم است مداح برشعر کاملا مسلط باشد هرچند الزامی در حفظ اشعار(در بر خی موارد)نیست این یک واقعیت انکار ناپذیر است که اگر مداح تمام همت و دقتش صرف پیدا کردن شعر و درست خواندن آن باشــد ،هرگــــــز نمیتواند حتی مصراعی از آنــــ شعر را مضمون سازی کند!!
۱۲-حفظــ شجاعت و جسارتـــــ
لازمـــ است مداح با وجود احتیالط هائی که در نقل روایات و نکات ویژه اهلبیت علیهم السلامـــ به خرج میدهد ،در مضمون سازی ،جسارتــــ و قدرتـــــــ لازمـــ را از خود نشانــ دهد تا مستمع به دانسته های علمی و توان فنی او اعتماد کند ،البته مقصود از لفظ جسارتــــ مفهوم پر روئی و لاابالــی گری در برابر مستمعان یا مقام شامخ مداحی نیست./
وبلاگ شخصی